راهنمای قانونی فروش محصولات پرینت سه بعدی
بازار محصولات پرینت سه بعدی حسابی داغه، اما قبل از اینکه دست به فروش بزنی، لازمه بدونی چیا رو میتونی پرینت و بفروشی و چیا رو نه. این راهنما به‌روز شده تا کمکت کنه تو دردسر نیفتی.
اگه کار با پرینتر سه بعدی رو خوب بلدی و ازش لذت می‌بری، چرا ازش یه کسبوکار نسازی؟ از وسایل کاربردی بگیر تا چیزای تزئینی و سرگرم‌کننده، تقریبا هیچ محدودیتی واسه چیزایی که میتونی پرینت و بفروشی وجود نداره.
ولی قبل از اینکه وارد ماجرا بشی، یه‌سری نکات مهم هست که باید حواست بهشون باشه؛ هم از نظر مالی، هم قانونی و هم عملی. اگه اینا رو بدونی و رعایت کنی، میتونی با خیال راحت از یه سرگرمی، پول دربیاری.
*** این مقاله یک مقاله بین المللی میباشد و درباره قانون کپی رایت توضیح میدهد.
ما کلی مطلب درباره آدم‌هایی داریم که با پرینت سه بعدی کسبوکار موفقی راه انداختن. اما تو این مقاله، قراره فقط درباره مسائل قانونی صحبت کنیم، مخصوصا بحث کپی رایت (حق نشر) و پتنت (حق اختراع) که باید قبل از فروش طرح‌ها و محصولات پرینت‌شده حسابی حواست بهشون باشه.
اگه قصد داری تعداد کمی از محصولاتت رو از طریق سایت‌هایی مثل Etsy یا آمازون و ای‌بی یا حتی مغازه‌های کوچیک و نمایشگاه‌های محلی بفروشی، دونستن این مسائل حقوقی می‌تونه نجاتت بده. چون با رعایتشون، از شکایت‌های مربوط به مالکیت فکری و دردسرهای قانونی دیگه دور می‌مونی و میتونی تمرکزت رو بذاری روی فروش و پیشرفت کارت.
یک سوال مهم، می‌تونم اینو بفروشم؟
بذار از همون سوالی شروع کنیم که تقریبا همه می‌پرسن:
آیا قانونیه محصولی که با پرینتر سه بعدی از روی یه فایل دانلودی ساختم رو بفروشم؟
خب، اول از همه روشن کنیم که این متن مشاوره حقوقی نیست و قوانین ممکنه تو کشورها یا حتی شهرهای مختلف فرق داشته باشه. اما در حالت کلی، نه، معمولا قانونی نیست.
یعنی اگه یه فایل سه بعدی رو از اینترنت دانلود کردی (چه رایگان، چه پولی)، تا وقتی اجازه‌ی رسمی از سازنده‌ی اون فایل نداشته باشی، حق فروش محصول پرینت‌شده ازش رو نداری. حالا بیایم دقیق‌تر توضیح بدیم.
تقریبا همه فایل‌های سه بعدی که تو سایت‌هایی مثل Thingiverse، Cults، CGTrader یا MyMiniFactory می‌بینی، یه نوع مجوز (لایسنس) کنارشون دارن. این مجوزها نشون می‌دن طراح اصلی اون فایل، چه استفاده‌ای رو مجازه کرده: مثلا فقط استفاده شخصی، یا اینکه اجازه‌ی فروش هم داده.
تو سایت Thingiverse، معمولا از لایسنس Creative Commons استفاده می‌کنن. این لایسنس‌ها یه جور مجوز عمومی هستن که به بقیه اجازه می‌دن از یه اثر استفاده کنن، ولی با شرایط خاصی که طراح مشخص کرده.
خود Thingiverse می‌گه: «برای حفظ فضای باز و آزاد، بهتره همه طرح‌ها با لایسنس Creative Commons منتشر بشن. یعنی هرکسی می‌تونه ازش استفاده یا تغییرش بده.»ولی نکته اینجاست که طراحا می‌تونن تو همون لایسنس شرط بذارن که مثلا: «حق فروش ندارید!» و واقعاً هم اکثر طراح‌ها این کارو کردن. یعنی شما مجاز به پرینت برای استفاده شخصی هستی، ولی اجازه فروشش رو نداری. چه فایل رو پولی خریده باشی، چه رایگان گرفته باشی. در ادامه، چند تا از رایج‌ترین نوع لایسنس‌ها که ممکنه تو سایت‌های فایل سه بعدی ببینی رو با هم مرور می‌کنیم. چون این لایسنس‌ها معمولاً ترکیبی از چند شرط هستن.
| نوع مجوز | نماد | تعریف |
|---|---|---|
| کپی‌رایت (Copyright) |  | نماد کپی‌رایت نشان میدهد که اثر دارای حق نشر است و هرگونه استفاده، ویرایش یا فروش آن باید با اجازه صاحب اثر انجام شود. |
| علائم تجاری ثبت‌شده (Registered Trademark) |  | نماد ® نشان میدهد که نام یا لوگوی برند در اداره ثبت علائم تجاری به‌ثبت رسیده است و معمولاً اجازه استفاده از آن به دیگران داده نمی‌شود. |
| کریتیو کامنز (Creative Commons) |  | کریتیو کامنز نوعی مجوز تحت قوانین کپی‌رایت است که به دیگران اجازه استفاده از اثر در شرایط مشخصی را میدهد. |
| کریتیو کامنز – غیرتجاری (NonCommercial) |  | این مجوز به دیگران اجازه استفاده از اثر را میدهد، اما استفاده تجاری یا فروش آن مجاز نیست. |
| کریتیو کامنز – انتساب (Attribution – CC BY) |  | این مجوز اجازه استفاده، بازتوزیع، بازآفرینی و حتی فروش اثر را به شرط ذکر منبع اصلی میدهد. |
| کریتیو کامنز – انتساب به همراه سازگارسازی (Attribution – ShareAlike – CC BY-SA) |  | این مجوز اجازه تغییر، اشتراک‌گذاری و فروش اثر را به شرط ذکر منبع و صدور مجوز مشابه برای آثار جدید میدهد. |
همه سایت‌هایی که مدل سه بعدی ارائه می‌دن، از یه سبک لایسنس مشخص مثل «کریتیو کامنز» با نمادهای خاص استفاده نمی‌کنن. اما این دلیل نمی‌شه که مجوزهایی که خودشون تعیین کردن، بی‌اعتبار باشن.
مثلاً سایت MyMiniFactory یه نوع مجوز به اسم «انحصاری» داره. یعنی چی؟ یعنی وقتی نماد دست‌دادن رو دیدین، یعنی اون مدل فقط روی همین سایت منتشر شده و شما حتی اگه اجازه استفاده داشته باشین، حق ندارین جای دیگه‌ای آپلودش کنین.
سایت Cults3D روی همه فایل‌هایی که آپلود می‌شن، یه نماد کپی رایت میزنه. این یعنی فایل‌ها فقط برای استفاده شخصی و خصوصی هستن، نه فروش. مگر اینکه صراحتاً توی توضیحات فایل نوشته باشه اجازه فروش دارین. خیلی از طراحا ممکنه توی توضیحات لینک بدن به جایی مثل Patreon که اونجا با خرید اشتراک می‌تونین مجوز تجاری برای استفاده از طراحی‌هاشون بگیرین.
Patreon یه جور مدل خاصه برای فروش طراحی دیجیتال. اونجا شما ماهیانه به طراح خاصی مثل Cinderwing 3D اشتراک می‌خرین و با این اشتراک، اجازه دارین مدل‌هاش رو پرینت سه بعدی کنین و بفروشین. جالبه بدونین که همین مدل‌ها وقتی روی Cults منتشر می‌شن، لایسنسشون غیرتجارتیه.
یه سری سایت دیگه مثل CGTrader و TurboSquid هم هستن که روی همه فایل‌هاشون یه نوع مجوز پیش‌فرض به اسم Royalty Free License می‌ذارن. این مجوز یه مقدار با چیزایی که تا الان گفتیم فرق داره.
تو این سایت‌ها بیشتر فایل‌ها STL نیستن که بخواین پرینتش کنین؛ بیشتر مدل‌هایی هستن که تو پروژه‌های واقعیت مجازی، واقعیت افزوده یا طراحی سه بعدی دیجیتال استفاده می‌شن. مثلاً شما ممکنه یه مدل گلدون دیجیتال بخرین برای اینکه تو طراحی یه خونه مجازی یا بازی ویدیویی ازش استفاده کنین.
Royalty Free License یعنی فقط یه بار پول می‌دین، نه برای هر بار استفاده. ولی این اصلاً به معنی “آزاد بودن کامل” نیست. مثلاً تو قوانین CGTrader گفته شده که هیچ‌کدوم از فایل‌ها حق چاپ فیزیکی و فروش ندارن، مگر اینکه طراح اجازه داده باشه. تو TurboSquid هم همین قانونه. پس اگه چیزی نگفته باشه، فایل فقط برای استفاده شخصیه، نه فروش.
یه نوع مجوز دیگه هم توی سایت‌هایی مثل CGTrader هست به اسم Editorial License. این یکی فقط برای استفاده تو مقاله یا پست وبلاگه. مثلاً ما ممکنه از یه طراحی با این مجوز تو یه مقاله استفاده کنیم تا موضوعی رو توضیح بدیم. ولی شما حق ندارین باهاش تبلیغ کنین، بفروشین یا حتی تغییرش بدین.
حرف آخر اینکه:
قبل از استفاده از هر فایل، دقیقاً بخونین ببینین چه مجوزی داره و چه کاری باهاش می‌تونین یا نمی‌تونین بکنین.
اما ماجرا همیشه این‌قدر واضح نیست!
اینکه یه فایل رو دانلود کردین و حتی مجوز چاپ و فروشش هم داده شده، به این معنی نیست که صددرصد مشکلی نداره. ممکنه اون مدل، مالکیت فکری یا پتنت یه شرکت دیگه رو نقض کنه. مثلاً شاید فایل CAD مشکلی نداشته باشه، ولی وقتی اون جسم رو چاپ می‌کنین، می شه گفت از نظر قانونی تخلفه.
مثال معروفش کاراکترهای دیزنیه. دیزنی حقوق ثبت و کپی رایت کاراکترهای قصه‌هاش رو داره. اگه کسی یه مدل Mickey Mouse رو روی Cults آپلود کنه و بگه “آزاد برای فروش”، هنوزم اون فیگور ممکنه نقض حقوق برند دیزنی حساب بشه.
🔥🔥🔥 ایده هایی برای فروش: ۲۰ ایده کسب درآمد با پرینتر سه بعدی
آیرون من و بیبی یودا
خب، اگه آیرون‌من و بیبی‌یودا جزو دارایی‌های فکری شرکت دیزنی هستن، چرا این‌همه کلاه‌خود آیرون‌من و فیگور بیبی‌یودا پرینت شده سه بعدی توی سایت‌هایی مثل Etsy برای فروشه؟
برای جواب این سوال، سایت All3DP سراغ یکی از وکلای معروف حوزه مالکیت فکری و پتنت رفته؛ کریس هیگینز، از شرکت حقوقی Orrick توی سان‌فرانسیسکو. ایشون متخصص حقوقی پرینت سه بعدیه و گروه تخصصی این موضوع رو هم در شرکت خودشون اداره می‌کنه.
هیگینز می‌گه:
«احتمالاً چند دلیل وجود داره برای اینکه چرا فروش این چیزها تو Etsy زیاده. ولی رایج‌ترینش اینه که دیزنی هنوز نرفته سراغ تک‌تک فروشنده‌های Etsy که دارن چیزایی می‌فروشن که دیزنی فکر می‌کنه حقوق کپی‌رایت یا برندش رو نقض می‌کنن.»
یعنی چی؟
یعنی فقط اینکه یه محصول پرینت شده‌ی سه بعدی توی یه سایت فروخته می‌شه، به این معنی نیست که مشکلی نداره یا قانونیه. ممکنه فقط دیزنی هنوز وقت نکرده به اون فروشنده خاص گیر بده! نه اینکه فروش اون کلاه یا فیگور قانونی باشه.
دیزنی معمولاً محصولاتش رو به شرکت‌های اسباب‌بازی‌سازی یا جاهای دیگه لایسنس می‌ده، اما بعیده فروشنده‌های Etsy این مجوز رو گرفته باشن. چون به گفته هیگینز، هزینه مجوز خیلی بیشتر از درآمد معمولی یه فروشنده کوچیک توی Etsy می‌تونه باشه.
یه نمونه جالب: چند سال پیش، دیزنی به سایت Thingiverse نامه زد و خواست یه لیست بلندبالا از مدل‌های جنگ ستارگان (Star Wars) رو پاک کنه چون قانون کپی رایت شرکت رو نقض می‌کردن. Thingiverse هم قبول کرد و دعوای قضایی خاصی هم پیش نیومد.
با این حال، هنوزم تو اینترنت پره از مدل‌های چاپی مینیون و ماندالورین برای فروش، حتی با اینکه توی قوانین همین سایت‌ها نوشته شده فروشنده باید صاحب حقوق فایل‌ها باشه!
پس چطوری این چیزا هنوز فروخته می‌شن؟
خیلی ساده‌ست: تعداد خیلی زیاده. هر روز هزاران فایل دیجیتال جدید آپلود می‌شن، و عملاً امکان‌پذیر نیست که سایت‌ها بتونن تک‌تک فایل‌ها رو بررسی کنن ببینن کپی رایت دارن یا نه. همه‌چی بر اساس اعتماد پیش می‌ره، با این شرط که هر موقع صاحب اصلی اثر شکایت کنه یا درخواست حذف بده، سایت بلافاصله فایل رو برداره.
این فایل هارو ببین ممکنه بتونی با پرینت سه بعدی اونها کسب درآمد کنی: فایل STL کوتوله ها: مدل‌های جادویی پرینت سه بعدی
طرح های اورجینال، نسخه های مشتق شده و ابزارهای کاربردی
خب حالا که احتمالاً نمی‌تونی پرینت سه بعدی مربوط به شخصیت‌های دیزنی، مارول، یا جنگ ستارگان رو به‌طور قانونی بفروشی، سوال اینه که چی میتونی پرینت بگیری و بفروشی؟
جواب ساده‌ست:
اگه یه فایل دیجیتال سه بعدی خاص و منحصر‌به‌فرد داشته باشی که حق مالکیت فکری کسی رو نقض نکنه و طراح اصلی هم اجازه فروش داده باشه، میتونی ازش پرینت بگیری و بفروشی. البته باید بگیم این جور فایل‌ها زیاد نیستن.
حالا اگه خودت طراح بااستعدادی باشی و بلدی با نرم‌افزارهای طراحی مثل SketchUp یا Fusion ۳۶۰ کار کنی، میتونی هر چیزی رو از صفر بسازی و هم فایل دیجیتال اون طرح رو بفروشی و هم محصول پرینت شده رو. این فرق داره با اینکه یه فایل آماده رو برداری و دستکاریش کنی.
وقتی یه فایل STL یا 3MF دانلود می‌کنی و تغییرش می‌دی، اسمش می‌شه «ریمیکس» (remix) و چیزی که در نهایت درمیاد، یه نسخه مشتق‌شده‌ست.
خیلی از طراح‌ها توی شرایط استفاده فایل‌هاشون نوشته‌ن که ریمیکس یا فروش نسخه‌های مشتق ممنوعه. حتی اگه اون‌قدر تغییرش بدی که دیگه شبیه فایل اصلی نباشه، باز هم داری از یه کار بقیه استفاده می‌کنی. پس اگه قصد فروش داری، بهتره از همون اول خودت از صفر طراحی کنی.
چیزهای کاربردی
دسته دیگه‌ای از چیزهایی که میتونی پرینت بگیری و بفروشی، وسایل کاربردی هستن. قانون کپی رایت معمولاً شامل آثار هنری و تزئینی می‌شه، نه چیزایی که صرفاً کاربردی‌ان.
ولی اینکه دقیقاً چی “کاربردی” حساب می‌شه، یه کم بستگی به تفسیر داره.
مثلاً یه گلدون هم می‌تونه کاربردی باشه، هم یه طرح تزئینی خاص داشته باشه.
کریس هیگینز یه مثال جالب میزنه:
«کلاه‌خودهای آیرون‌من توی Etsy یه مثال خوبه. کلاه خودش وسیله کاربردیه، ولی وقتی ظاهرش شبیه شخصیت آیرون‌من باشه، اون ظاهر ممکنه شامل کپی رایت بشه و نیاز به مجوز دیزنی داشته باشه.»
اگه قسمت تزئینی یه شیء رو بشه از قسمت کاربردیش جدا کرد، اون وقت احتمال داره کل اون شیء شامل حفاظت حقوقی بشه.
اما کلی وسایل هستن مثل پایه آیپد، نظم‌دهنده میز، گلدون ساده، گیره، یا آویز که فقط کاربردی‌ان و معمولاً میتونی راحت پرینتشون کنی و بفروشی، به‌شرط اینکه یا خودت طراحی‌شون کرده باشی، یا فایلش رو از جایی بگیری که مجوز استفاده تجاری داشته باشه.
ولی بازم یادت نره:
اینکه تو فکر می‌کنی یه وسیله کاربردیه، لزوماً به این معنی نیست که مجاز به فروششی. مخصوصاً اگه طراح اصلی توی توضیحات فایل گفته که اجازه فروش یا ریمیکس نمی‌ده.
مثلاً قطعات یدکی جاروبرقی: شرکت معروف Miele یه‌سری قطعات یدکی جاروهاش رو توی Thingiverse گذاشته، ولی با لایسنس غیرتجاری. یعنی اگه یه قطعه خراب شد، خودت میتونی پرینت بگیری، ولی حق نداری بفروشیش.
حتی بعضی شرکت‌ها دارن قطعات یدکی یا وسایل جانبی محصولات‌شون رو عمومی می‌کنن برای پرینت سه بعدی. مثلاً شرکت Slate Auto (که جف بزوس هم پشتشه) برای ماشین برقی‌ش کلی فایل دیجیتال از وسایل جانبی منتشر کرده. صاحبان ماشین می‌تونن اینا رو خودشون پرینت بگیرن، ولی کسی اجازه نداره از این فایل‌ها کسبوکار درست کنه و آنلاین بفروشه‌شون.
پیشنهاد میکنم این ۱۰ ایده دکوری برای اتاق خواب با پرینت سه بعدی رو ببینی شاید برای کسب درآمد بتونه کمک کنه.
آیا میرم زندان؟!
بذار رک بگیم: نقض کپی رایت یه جرم کیفریه. اینکه بگی “نمی‌دونستم این طرح مال یکی دیگه‌ست” یا “فکر نمی‌کردم فروشش مشکلی داشته باشه” جلوی قانون جواب نمی‌ده.
شاید تو ذهنت بیاد که:
«خب بقیه هم دارن این کارو می‌کنن و کسی کاری بهشون نداره.»
آره شاید فعلاً دارن، ولی همون‌طور که بعضی‌ها تو خیابون سرعت غیرمجاز می‌رن یا تو فروشگاه یه چیزی می‌چشن قبل از خرید، اینا هم کار قانونی نیستن فقط چون بقیه هم انجامش می‌دن!
صاحب اصلی یه طرح، این حق رو داره که ازت شکایت کنه. شکایتش هم فقط برای این نیست که جلو فروش طرحشو بگیره، بلکه می‌تونه ازت خسارت مالی هم بگیره. چون معمولاً این پرونده‌ها کلی هزینه داره، طرف مقابل معمولاً دنبال خسارت مالی زیاد می‌گرده.
پس اگه فروش زیادی نداری، احتمال اینکه بیفتی تو چشم شرکت‌های بزرگ کمتره، ولی صفر نیست!
تو آمریکا، قانونی به اسم DMCA (قانون کپی رایت دیجیتال) وجود داره که بر اساس اون، صاحب یه اثر می‌تونه از سایت‌هایی مثل Thingiverse بخواد که یه فایل نقض‌کننده رو از سایتشون حذف کنن. این درخواست‌ها رایگانه و خیلی از سایت‌ها هم توی قوانینشون گفتن که این موارد رو جدی پیگیری می‌کنن.
مثلاً توی Thingiverse، یه تیم حقوقی هست که به‌طور مرتب این درخواست‌ها رو بررسی می‌کنه و با کمک تیم فنی، فایل‌هایی که قانون کپی رایت رو نقض کردن رو حذف می‌کنن.
مدیر سابق محصول شرکت UltiMaker (مالک Thingiverse) گفته:
«ما کپی رایت رو خیلی جدی می‌گیریم و می‌خوایم طراحا با خیال راحت از سایت استفاده کنن.»
درسته که پیگیری قانونی برای حذف فایل‌ها زمان‌بره، ولی این روش خیلی رایج‌تره تا اینکه یه شرکت بخواد مستقیم شکایت قضایی بکنه.
اما با توجه به اینکه این روزا تو سایت‌هایی مثل آمازون، کلی قطعه پرینت سه بعدی داره توسط افراد عادی فروخته می‌شه، پول بیشتری تو این کار درمیاد و در نتیجه، توجه بیشتری هم به این کسب‌وکارهای کوچیک جلب می‌شه. این یعنی احتمال اینکه صاحبان اصلی طرح‌ها بخوان واکنش نشون بدن داره بیشتر می‌شه.
خدمات چاپ بده یا فایل STL بفروش، نه خود پرینت
کنار اون مجسمه‌های اژدهای مفصلی و جا‌صابون‌های سه بعدی که توی Etsy فروخته می‌شن، یه سری افراد هم هستن که خودشون پرینتر دارن و می‌گن:
«هر فایل دیجیتالی که بدی، برات پرینتش میکنم!»
این یه روش خوبه برای کسب درآمد از پرینترت، بدون اینکه خودت بخوای محصول آماده بفروشی. تقریباً محدودیتی هم برای اینکه چی برای بقیه پرینت کنی وجود نداره، فقط باید مطمئن باشی خلاف قانون محل زندگیت نیست. مثلاً تفنگ سه بعدی پرینت کردن تو خیلی جاها غیرقانونیه.
حالا شاید بگی خب، «چاپ کردن و فروختن مجسمه‌ی بیبی یودا مشکل داره، ولی اگه مشتری خودش فایلشو بده چی؟»
واقعیت اینه که از نظر حقوقی، فرقی نمی‌کنه. چون همچنان داری یه چیز دارای کپی رایت رو تولید می‌کنی. حتی اگه فقط برای استفاده شخصی خودت باشه هم، به‌طور فنی می‌تونه نقض مالکیت فکری حساب بشه.
ولی خب، به قول آقای Higgins، وکیل حقوق مالکیت فکری، «احتمال اینکه به‌خاطرش ازت شکایت کنن نزدیک به صفره.»
چرا؟ چون تقریباً محاله شرکت بزرگی مثل دیزنی بتونه بفهمه که یه نفر تو خونه‌اش مجسمه بیبی یودا رو پرینت کرده. تازه اگه هم بفهمن، چون سود مالی زیادی ازش درنیومده و احتمال اعتراض عمومی هم زیاده، معمولاً ارزش پیگیری نداره.
در کل، دیزنی بیشتر دوست داره مردم شخصیت‌های معروفش رو دوست داشته باشن و ازشون کلکسیون جمع کنن، حتی اگه یه تعداد کمش سه بعدی پرینت شده باشن!
از صفحه سامانه پرینت سه بعدی ما دیدن کن تا اطلاعات کافی برای فریلنسری طراحی سه بعدی مخصوص پرینت سه بعدی و یا ساخت قطعات بدست بیاری.
فروش فایل‌های دیجیتال
یه راه دیگه برای کسب درآمد، اینه که بشینی فایل‌های سه بعدی خودتو طراحی کنی و اونارو بفروشی. خیلی از طراح‌های بااستعداد این کارو توی سایت‌هایی مثل Cults، Gumroad، MyMiniFactory و غیره انجام می‌دن.
تا وقتی که فایل طراحی‌شده واقعاً کار خودت باشه و نقض مالکیت فکری کسی رو نکنه، مشکلی برای فروشش نداری.
اگه یه روز دیدی یکی فایل تو رو برداشته، یا حتی فقط باهاش یه چیزی پرینت کرده و داره می‌فروشه، میتونی به سایت‌هایی مثل Etsy، Cults، یا آمازون پیام بدی و درخواست حذف محصول یا فایل رو بدی. حتی امکانش هست طرف برای همیشه از اون پلتفرم بن بشه.
در نهایت، اگه عاشق پرینت سه بعدی هستی و دستی هم تو طراحی داری، میتونی با رعایت قوانین و مجوزها، از این علاقه پول هم دربیاری. فقط حواست باشه حق و حقوق طرح‌ها و مجوزهای استفاده رو بخونی و رعایت کنی، که یهو کسب‌و‌کارت بخاطر یه اشتباه کوچیک نابود نشه.
کپی رایت در فایل‌های طراحی سه بعدی و NFTها
چند سالیه که بحث کپی رایت دیگه فقط مربوط به کتاب و فیلم و موسیقی نیست؛ حالا پای فایل‌های دیجیتالی و مدل‌های سه بعدی هم وسط اومده، حتی اگه هیچ‌وقت هم چاپ یا پرینت نشن.
با گسترش دنیای دیجیتال، مخصوصاً توی بازی‌ها، متاورس، تبلیغات و فروش محصولات، طراح‌ها دارن مدل‌های سه بعدی از هر چیزی که فکرش رو بکنی مخصوصاً وسایل برنددار درست می‌کنن و می‌فروشن به شرکت‌هایی که باهاشون محیط مجازی می‌سازن.
تو این چند سال بحث‌های زیادی درباره اینکه چجوری بشه از این فایل‌های دیجیتالی و دارایی‌های مجازی محافظت کرد شکل گرفته. از ژانویه ۲۰۲۳، یه تغییر مهم توی سیستم بین‌المللی ثبت علائم تجاری اتفاق افتاد و الان دارایی‌های دیجیتال مبتنی بر بلاک‌چین مثل NFTها هم می‌تونن به شکل مشخص‌تری تحت محافظت علائم تجاری باشن. حتی توی فضاهای مجازی مثل تورهای آنلاین هم این قوانین اعمال می‌شن.
یه نمونه‌ی معروفش، دعوای حقوقی Hermès با کسی بود که NFTهایی از کیف‌های معروف این برند ساخته بود. دادگاه در سال ۲۰۲۳ رأی داد که این NFTها نقض علائم تجاری Hermès بودن، حتی اگه به شکل آثار هنری ارائه شده بودن. نتیجه؟ Hermès تونست ۱۳۳ هزار دلار غرامت بگیره.
اینجا یه نکته مهم روشن شد: قوانین کپی رایت و مالکیت فکری فقط برای دنیای واقعی نیست، بلکه توی دنیای دیجیتال هم به همون اندازه جدیه. یعنی دیگه نمی‌تونی راحت بیای از یه برند معروف توی طراحی دیجیتال یا مدل سه بعدی استفاده کنی، بدون اینکه فکری به حال حقوق صاحب برند کرده باشی.
کپی رایت و هوش مصنوعی
حالا اگه فکر می‌کنی قضیه دیگه از این پیچیده‌تر نمی‌شه، هوش مصنوعی میاد و همه‌چی رو یه لِوِل می‌بره بالاتر!
الان خیلی از برنامه‌های طراحی سه بعدی مثل Autodesk و Siemens دارن قابلیت‌های هوش مصنوعی رو به نرم‌افزارهاشون اضافه می‌کنن. مثلاً فقط با یه جمله یا صدا، یه مدل سه بعدی بسازه برات. خیلی جذابه، ولی خب بحث حقوقی هم باهاش میاد.
شاید فکر کنی مدلی که AI ساخته، چون جدید و خاصه، پس مشکل کپی رایت نداره. ولی اگه مثلا به AI بگی یه کفش ورزشی طراحی کنه و اون چیزی که تحویلت می‌ده خیلی شبیه کفش‌های Adidas با اون سه‌تا خط معروف باشه، حتی اگه دقیقاً همون کفش نباشه، باز هم ممکنه پاتو بکشونن دادگاه!
واقعیت اینه که AI معمولاً از اطلاعات و طراحی‌هایی که از اینترنت یاد گرفته استفاده می‌کنه، و این یعنی احتمال زیادی هست که حقوق بقیه زیر پا گذاشته بشه. الان هم یه عالمه شکایت توی دادگاه‌های آمریکا مطرح شده که توش نویسنده‌ها، روزنامه‌ها و آژانس‌های عکاسی گفتن: «داده‌های ما رو بدون اجازه استفاده کردین برای آموزش AI!»
این شکایت‌ها قراره آینده‌ی قانون کپی رایت و استفاده‌ی منصفانه (Fair Use) رو توی دنیا مشخص کنن. نتیجه‌ش هرچی باشه، تاثیر زیادی روی صنعت AI و دسترسی به داده‌ها خواهد گذاشت.
ممنون که تا اینجا همراه 3d parsi بودی. اگه درباره پرینت سه بعدی اطلاعات بیشتری نیاز داری توصیه میکنم صفحه سوالات متداول رو مطالعه کنی یا اگه سوالی داشتی میتونی از کارشناس ما مشاوره بگیری. شماره تماس با کارشناس 3d پارسی: ۰۲۱۹۱۰۳۵۷۵۳
