تراز کردن میز پرینتر سه بعدی؛ راهنمای کامل و گام به گام
اگر لایه اول پرینت شما موج برمی‌دارد، وسط کار از میز جدا می‌شود، یا یک گوشه‌اش له و گوشه‌ی دیگر معلق در هوا می‌ماند، مشکل تقریباً همیشه یک چیز است: میز تراز نیست. تراز کردن میز پرینتر سه بعدی پایه‌ای‌ترین مهارتی است که هر کاربر باید یاد بگیرد، چون هیچ تنظیم پیشرفته‌ای در اسلایسر جای یک بستر تراز را نمی‌گیرد. در این راهنما قدم‌به‌قدم یاد می‌گیرید میز را چطور تنظیم کنید، فاصله‌ی درست نازل تا صفحه را چطور پیدا کنید و چرا لایه اول سرنوشت کل قطعه را رقم می‌زند.
تراز کردن میز پرینتر سه بعدی یعنی چه؟
منظور از تراز بودن میز این نیست که صفحه کاملاً افقی و در تراز با زمین باشد. منظور این است که فاصله‌ی نوک نازل تا سطح صفحه در تمام نقاط میز یکسان باشد. یعنی نازل چه در گوشه‌ی چپ‌جلو باشد و چه وسط صفحه، همان فاصله‌ی چند دهم میلی‌متری را با بستر داشته باشد.
چرا این‌قدر مهم است؟ چون لایه اول باید کمی به صفحه فشرده شود تا هم بچسبد و هم پهنای درستی بگیرد. اگر یک گوشه از میز پایین‌تر باشد، نازل آنجا فاصله‌ی زیادی می‌گیرد و رشته‌ی مواد به‌جای چسبیدن، روی هوا کشیده می‌شود؛ در گوشه‌ی بالاتر برعکس، نازل به صفحه می‌کوبد و مواد نمی‌تواند خارج شود. نتیجه‌اش پرینتی است که از همان لایه اول محکوم به شکست است.
چرا لایه اول همه‌چیز را تعیین می‌کند؟
پرینتر سه بعدی قطعه را لایه‌لایه از پایین می‌سازد، پس هر لایه روی لایه‌ی زیرین خودش سوار می‌شود. لایه اول در واقع پی ساختمان است؛ اگر کج یا ناقص باشد، تمام لایه‌های بعدی همان نقص را تشدید می‌کنند.
یک بستر خوب لایه اول باید این نشانه‌ها را داشته باشد:
- رشته‌ها کنار هم و بدون فاصله بنشینند و به هم بچسبند.
- سطح لایه یکدست باشد، نه جای‌جای شفاف و نازک و جای‌جای پهن و له‌شده.
- قطعه بعد از تمام‌شدن به‌راحتی از میز جدا نشود اما با کمی فشار هم کنده شود.
بیشتر مشکلات رایج مثل پیچ‌خوردگی و تاب‌برداشتن قطعه هم ریشه در همین لایه اول ضعیف و نچسبیدن به بستر دارند.
قبل از شروع: چند نکته‌ی آماده‌سازی
پیش از هر بار تراز کردن، این کارها را انجام دهید تا نتیجه دقیق و ماندگار باشد:
- نازل و صفحه را تمیز کنید. یک تکه فیلامنت خشک‌شده یا لکه‌ی چربی زیر نازل، همه‌ی اندازه‌گیری شما را به هم می‌ریزد. صفحه را با الکل ایزوپروپیل پاک کنید.
- دستگاه را گرم کنید. فلز با گرما کمی منبسط می‌شود. اگر پرینتر شما میز گرم دارد، تراز را در همان دمای کاری (مثلاً دمای PLA یا PETG) انجام دهید، نه در حالت سرد.
- نازل را از باقی‌مانده‌ی مواد پاک کنید. یک رشته‌ی آویزان از نازل، فاصله‌سنجی با کاغذ را اشتباه می‌کند.
- محور Z و اسکرو‌ها را بررسی کنید. اگر پیچ‌های زیر میز خیلی شل شده‌اند یا فنرها ضعیف‌اند، تراز مدام به هم می‌ریزد.
روش تراز دستی با کاغذ A4 (گام به گام)
این متداول‌ترین و مطمئن‌ترین روش برای پرینترهایی است که کالیبراسیون خودکار میز ندارند. تنها ابزار لازم یک برگ کاغذ معمولی است.
- دستگاه را Home کنید. از منوی پرینتر گزینه‌ی Auto Home یا Home All را بزنید تا نازل به نقطه‌ی صفر برود.
- موتورها را غیرفعال کنید. گزینه‌ی Disable Steppers را بزنید تا بتوانید نازل را با دست به گوشه‌های مختلف حرکت دهید (در بعضی دستگاه‌ها این کار از منوی تراز انجام می‌شود).
- از گوشه‌ی اول شروع کنید. نازل را به گوشه‌ی چپ‌جلو ببرید. کاغذ را زیر نازل بگذارید و آن را جلوعقب بکشید.
- پیچ همان گوشه را تنظیم کنید. پیچ زیر میز را بچرخانید تا جایی که کاغذ با کمی مقاومت نه گیر کامل و نه آزاد کامل زیر نازل حرکت کند. باید حس کنید نازل کاغذ را کمی می‌خراشد.
- همین کار را برای هر چهار گوشه تکرار کنید. به‌ترتیب سراغ گوشه‌های دیگر بروید.
- دوباره به گوشه‌ی اول برگردید. تنظیم یک گوشه معمولاً روی گوشه‌های دیگر اثر می‌گذارد، پس یک دور کامل دیگر همه‌ی گوشه‌ها را چک کنید.
- وسط میز را امتحان کنید. اگر وسط خیلی بالا یا پایین بود، ممکن است صفحه تاب داشته باشد که بحث جداگانه‌ای است.
نکته‌ی مهم درباره‌ی حس کاغذ: «کمی مقاومت» یعنی کاغذ حرکت می‌کند اما یک اصطکاک سبک را حس می‌کنید. اگر کاغذ آزادانه سُر می‌خورد، نازل خیلی بالاست؛ اگر اصلاً حرکت نمی‌کند، نازل خیلی پایین است.
تنظیم Z Offset؛ گام تکمیلی بعد از تراز
بعد از اینکه چهار گوشه تراز شد، هنوز ممکن است کل صفحه کمی بالاتر یا پایین‌تر از حد ایده‌آل باشد. اینجا Z Offset به کمک می‌آید: یک عدد نرم‌افزاری که ارتفاع کلی نازل نسبت به صفحه را جابه‌جا می‌کند، بدون اینکه پیچ‌ها را دست بزنید.
بهترین راه تنظیم دقیق آن، پرینت یک تست لایه اول (مثل یک مربع تک‌لایه) و تماشای زنده‌ی مواد است: اگر رشته‌ها از هم فاصله دارند، Z Offset را کمی منفی‌تر کنید تا نازل نزدیک‌تر شود؛ اگر مواد له و کشیده می‌شود، عدد را مثبت‌تر کنید. برای درک بهتر رابطه‌ی ارتفاع نازل و کیفیت، مقاله‌ی ارتفاع لایه در پرینت سه بعدی کمک‌کننده است.
تراز دستی یا کالیبراسیون خودکار؟
بعضی پرینترها به سنسور تراز خودکار مجهزند که پیش از هر پرینت، ارتفاع نقاط مختلف میز را می‌سنجد و انحراف را نرم‌افزاری جبران می‌کند. این قابلیت کار را راحت می‌کند اما جای تراز فیزیکی درست را نمی‌گیرد؛ سنسور فقط انحراف‌های کوچک را جبران می‌کند، نه یک میز به‌شدت کج را.
نکته‌ای که کاربران خانگی باید بدانند: بسیاری از پرینترهای خانگی، از جمله مدل‌های خانگی مثل H20 Lite و H20 Nexus برند ایرانی 3D پارسی، کالیبراسیون خودکار میز ندارند و تراز روی آن‌ها به‌صورت دستی انجام می‌شود. به همین دلیل تسلط بر روش کاغذ A4 برای کاربر خانگی یک مهارت ضروری است، نه انتخابی.
اگر تازه در حال انتخاب پرینتر سه بعدی هستید، وجود یا نبود تراز خودکار یکی از فاکتورهایی است که در راحتی روزمره‌ی کار اثر می‌گذارد، هرچند فاکتور تعیین‌کننده‌ی کیفیت نیست.
اشتباهات رایج در تراز کردن میز
| اشتباه | چه اتفاقی می‌افتد | راه‌حل |
|---|---|---|
| تراز کردن با میز سرد | تراز بعد از گرم‌شدن به هم می‌خورد | همیشه در دمای کاری تراز کنید |
| نازل کثیف هنگام تراز | فاصله‌سنجی اشتباه می‌شود | نازل را قبل از شروع تمیز کنید |
| فشار زیاد کاغذ | نازل خیلی پایین می‌رود، مواد نمی‌آید | فقط اصطکاک سبک، نه گیر کامل |
| یک دور تراز کردن | گوشه‌ها روی هم اثر می‌گذارند | حداقل دو دور کامل بزنید |
| بی‌توجهی به وسط میز | تاب صفحه دیده نمی‌شود | وسط را هم جدا چک کنید |
هر چند وقت یک‌بار باید میز را تراز کرد؟
بستگی به دستگاه و شرایط دارد. اگر پرینتر را جابه‌جا کرده‌اید، صفحه را برداشته و دوباره نصب کرده‌اید، یا چند پرینت پشت‌سرهم لایه اول ضعیف داشته‌اند، وقت تراز دوباره است. روی دستگاه‌های پایدار با میز محکم، ممکن است هفته‌ها نیازی به تنظیم نباشد؛ روی دستگاه‌های سبک‌تر یا با فنر ضعیف، شاید هر چند پرینت یک بار. عادت کنید لایه اول هر پرینت را چند ثانیه تماشا کنید، این بهترین سنسور تراز است. برای عیب‌یابی گسترده‌تر مشکلات چاپ، لیست کامل مشکلات پرینتر سه بعدی و راهنمای کالیبره کردن پرینتر سه بعدی را ببینید.
سؤالات متداول
چرا با اینکه میز را تراز کرده‌ام، قطعه باز هم نمی‌چسبد؟
تراز فقط نیمی از ماجراست. اگر فاصله درست است اما چسبندگی ضعیف است، معمولاً صفحه چرب یا کثیف است، دمای میز/نازل مناسب فیلامنت شما نیست، یا سرعت لایه اول زیادی بالاست. صفحه را با الکل تمیز کنید و سرعت لایه اول را کم کنید.
فاصله‌ی درست نازل تا میز دقیقاً چقدر است؟
عدد ثابتی نیست، اما مرجع عملی «ضخامت یک برگ کاغذ معمولی A4» است؛ یعنی حدود ۰٫۱ میلی‌متر. مهم‌تر از عدد دقیق، یکسان بودن این فاصله در همه‌ی گوشه‌هاست.
آیا همه‌ی پرینترها تراز خودکار دارند؟
نه. تراز خودکار یک قابلیت اضافه است و بسیاری از پرینترهای خانگی و اقتصادی فقط تراز دستی دارند. حتی روی دستگاه‌های دارای سنسور، یک تراز فیزیکی اولیه لازم است چون سنسور فقط انحراف‌های کوچک را جبران می‌کند.
هر چند وقت باید میز را تراز کنم؟
هر وقت لایه اول چند پرینت پشت‌سرهم ضعیف شد، یا بعد از جابه‌جایی دستگاه و برداشتن صفحه. روی دستگاه پایدار ممکن است هفته‌ها لازم نشود.
تراز کردن با میز سرد اشکالی دارد؟
بله. فلز با گرما منبسط می‌شود و ترازی که سرد تنظیم شده بعد از گرم‌شدن به هم می‌خورد. همیشه در دمای کاری دستگاه تراز کنید.
