رنگ زدن روی پرینت های سه بعدی یه کم کار ظریفیه، ولی اگه فوت و فنش رو بدونی، نتیجهش واقعاً چشمنواز میشه. توی این راهنما میخوام برات از بهترین روش های رنگ کردن پلاستیکهایی مثل PETG، PLA، ABS، نایلون و بقیه مواد معمول در پرینت سه بعدی بگم.
حتی با وجود اکسترودرهای چند مادهای و رنگهای متنوع فیلامنتها، خیلی وقتا پیش میاد که بخوای یه مدل رو رنگ کنی تا ظاهرش خاصتر و حرفهایتر بشه. معمولاً هدف اصلی از رنگ کردن، بهتر کردن ظاهر مدل هست، مخصوصاً اگه با پرینترسه بعدی FDM کار کرده باشی؛ چون این نوع پرینتر لایهبهلایه مدل رو میسازه و سطح کار حالت خطخطی افقی داره.
قبل از رنگ زدن میشه این خطوط و فرو رفتگیهای ریز بین لایهها رو با سمباده کشیدن یا بتونه زدن (یا هر دو) صاف کرد تا سطح کار براق و یکدستتر بشه. رنگ هم کمک میکنه ظاهر مدل نرمتر و زیباتر به نظر بیاد و هم تا حدی ازش در برابر عوامل محیطی محافظت میکنه.
در ادامه، با هم ۴ روش کاربردی رنگ کردن پرینت سه بعدی رو مرور میکنیم و به خیلی از سؤالهای ریز و درشتت دربارهی نحوهی درست انجام این کار جواب میدم. پس اگه میخوای ظاهر پرینتهات حرفهای و خاص بشه، با من همراه باش 😉
آماده سازی قبل از رنگ زدن
برای اینکه رنگ کاری بهترین نتیجه رو بده، لازمه قبل از زدن اولین لایه رنگ یه سری کارهای مقدماتی رو انجام بدی، مثل:
- تمیز کردن سطح مدل از گرد و غبار و چربی.
- سمباده کشیدن ملایم برای از بین بردن خطوط لایه ها.
- استفاده از پرایمر (در صورت نیاز) برای چسبندگی بهتر رنگ.
در ادامهی مقاله میریم سراغ خود روشهای رنگ زدن.
آماده کردن مدل برای رنگ زدن
قبل از اینکه سراغ رنگ زدن بری، خیلی کارها رو میشه از همون مرحلهی طراحی و اسلایس کردن مدل راحتتر کرد. اینطوری موقع پرداخت نهایی (finishing) و رنگ زدن دردسر کمتری داری. چند تا نکته مهم:
- هندسه مدل: شکل و اندازهی مدل خیلی مهمه. باید مطمئن بشی ابزارهایی که برای سمباده زدن یا رنگ کردن استفاده میکنی، به همهی بخشهای مدل دسترسی دارن.
- جزئیات ریز: اگه قراره یه مدل با جزئیات ظریف رو رنگ و پرداخت کنی، حواست باشه این بخشها به اندازه کافی مقاوم طراحی بشن تا موقع کار نشکنن.
- دقت ابعادی: پرایمر و رنگ یه لایه ضخامت به مدل اضافه میکنن و ممکنه باعث بشن جزئیات خیلی ریز محو بشن. از طرف دیگه سمباده کشیدن باعث کم شدن ضخامت میشه. پس بهتره یا یه ذره اضافه طراحی کنی تا بعداً سمباده بخوره، یا ابعاد رو طوری تنظیم کنی که برای رنگ و پرایمر جا داشته باشی.
- ارتفاع لایهها: هرچی رزولوشن پرینت پایینتر باشه، زمان پرینت کمتره ولی وقت بیشتری باید برای پرداخت سطح بذاری. توضیح عملی دربارهی تأثیر ارتفاع لایه روی سرعت، کیفیت سطح و جزئیات رو در صفحه راهنمای ارتفاع لایه در پرینت سه بعدی
نصب یا نگه داشتن مدل هنگام رنگ زدن
وقتی مدل چاپ شد، قبل از اینکه اولین قطره رنگ رو بزنی، بهتره یه فکری برای نصب کردن مدل بکنی. این کار باعث میشه راحتتر رنگ بزنی و مجبور نباشی با دست مدل رو بگیری و جای دستت روی کار بیفته.
چند روش ساده برای این کار:
- اگه شکل مدل اجازه میده، میتونی یه سوراخ کوچیک توی یه قسمت پنهان مدل ایجاد کنی و اون رو با یه میله چوبی (دول) به یه پایه وصل کنی.
- اگه نمیخوای مدل رو سوراخ کنی، میتونی یه استند پرینتی مخصوص رنگ درست کنی و با گیرهی تمساحی مدل رو ثابت نگه داری.
- یه گزینهی خیلی کاربردی دیگه هم هست: استفاده از یه صفحه گردان رنگ مخصوص فیگور یا مدلهای کوچیک، که باعث میشه خیلی راحت مدل رو بچرخونی و همه طرفش رو رنگ بزنی.
بهترین زمان برای نصب مدل معمولاً بعد از سمبادهکاری و صاف کردن سطح هست. اینطوری موقع پرایمر زدن یا رنگ کردن دیگه لازم نیست مدل رو زیاد لمس کنی.
پردازش قطعاتی که پرینت سه بعدی شدن رو متونی مطالعه کنی تا برای پرداخت نهایی قطعه هم اطلاعاتت تکمیل بشه.
زدن پرایمر (Primer)
پرایمر مثل یه چسب بین سطح مدل و رنگ عمل میکنه و باعث میشه رنگ خیلی بهتر بچسبه و موندگارتر باشه. تقریباً برای همهی مواد (به جز رنگ کردن با رنگ مخصوص نایلون) استفاده از پرایمر یه قدم خیلی مهمه.
🔸 نکته مهم برای PETG: این ماده معمولاً به سختی رنگ رو نگه میداره، پس یه پرایمر خوب خیلی کمک میکنه.
برای PLA گاهی میشه از رنگهای ترکیبی ۲ در ۱ (پرایمر + رنگ) استفاده کرد، ولی برای PETG بهتره حتماً پرایمر جداگانه تهیه کنی تا خیالت راحت باشه.
اگه میخوای درباره فیلامنت های PETG و PLA اطلاعات بیشتری به دست بیاری این دو صفحه رو مطالعه کن:
انواع پرایمر:
پرایمر اسپریای: راحتترین روش برای گرفتن یه نتیجه تمیز و یکنواخت. برندهای خوب و معروفش Tamiya و Rust-Oleum هستن.
مراحل کار:
- مدل رو خوب تمیز و سمباده بزن.
- مدل رو روی پایه نصب کن.
- پرایمر رو در چند لایه نازک و یکنواخت بزن (نه یهباره ضخیم).
- بعد از لایهی اول و آخر پرایمر، یه سمباده خیلی نرم بزن تا سطح کاملاً صاف و صیقلی بشه.
- اجازه بده هر لایه طبق زمان گفتهشده روی قوطی پرایمر کامل خشک بشه.
آماده برای رنگ اصلی
وقتی مدل سمباده خورده، نصب شده و پرایمرش خشک شده، حالا وقتشه سراغ رنگ اصلی بری. هر روشی که برای رنگ زدن انتخاب میکنی، یادت نره پایهی خوب (پرایمر) نصف راهه. در بخش بعدی میریم سراغ روشهای مختلف رنگ کردن پرینت سه بعدی.
روش ۱: رنگ کردن با قلم مو
اگه دنبال یه حس دست ساز و خاص برای مدلت هستی، رنگ کردن با قلم مو یکی از سادهترین و قابل کنترلترین روشهاست. این روش برای مدلهایی که با PLA، ABS و PETG چاپ شدن خیلی خوب جواب میده.
رنگ مناسب
برای این روش بهتره از رنگ اکریلیک استفاده کنی. اکریلیک هم سریع خشک میشه، هم راحت روی سطح مدل میخوابه، و هم تمیزکاریش خیلی سادهست.
مراحل کار:
- مدل رو تمیز و سمباده بزن.
- روی پایه نصبش کن تا راحتتر کار کنی.
- رنگ رو توی لایههای نازک و یکنواخت بزن (نه ضخیم و یهدفعهای).
- بین هر لایه بذار کامل خشک بشه.
نکتههای کاربردی:
- یه قلمموی باکیفیت و نسبتاً سفت انتخاب کن تا رنگ رو خوب پخش کنه و رد نیفته.
- چند نوع قلممو رو امتحان کن تا بفهمی کدوم با دستت راحتتره. خیلی وقتها یک یا دو قلمموی تخت خوب کافیه.
- به محض اینکه حس کردی رنگ روی قلممو داره خشک میشه، همون موقع بشورش تا خراب نشه. بعد از تموم شدن کار هم حتماً خوب تمیزش کن.
- بعد از شستن، قلممو رو روی دستهاش بذار، نه روی موهاش، تا فرم موها بههم نریزه.
روش ۲: رنگ کردن با اسپری رنگ (Aerosols)
اگه هدفت یه سطح صاف و یکنواخته، اسپری رنگ انتخاب خیلی خوبیه. این روش هم برای مدل های چاپ شده با PLA، ABS و PETG مناسبه و نتیجهاش خیلی تمیز درمیاد.
رنگ مناسب
اسپری رنگها تنوع زیادی دارن. اگه دنبال یه رنگ خاصی هستی (مثلاً برای هماهنگ کردن با یه قطعهی دیگه)، حواست باشه سیستم رنگی (مثل RAL، CMYK یا RGB) میتونه باعث تفاوت جزئی رنگ بشه.
مراحل کار:
- مدل رو تمیز و سمباده بزن.
- روی پایه محکم نصبش کن.
- اسپری رو با زاویهای شروع کن که جریان رنگ از کمی بیرون مدل شروع شه.
- رنگ رو با حرکتهای آروم و یکنواخت روی سطح پخش کن.
- اسپری رو هم با زاویهای تموم کن که جریان رنگ بیرون از مدل قطع بشه (تا تجمع رنگ روی لبهها پیش نیاد).
- بین هر لایه صبر کن تا کاملاً خشک بشه.
نکتههای کاربردی:
- بعضی اسپریها نازلهای مختلف دارن. چند مدل رو امتحان کن تا بفهمی کدوم بیشتر به کارت میاد.
- قوطی اسپری رو قبل از استفاده خوب و به اندازه زمان گفتهشده روی قوطی تکون بده تا رنگ یکدست پاشیده بشه.
- بعد از هر بار استفاده، قوطی رو برعکس بگیر و یهذره اسپری کن تا نازل تمیز بمونه.
- اسپریها تحت فشاره، پس دور از آتش و در جای خنک نگهداریش کن!
روش ۳: رنگ کردن با آب (Hydro Dipping)
اگه دنبال یه راه ساده و خلاقانهای برای طراحی خاص روی مدلت هستی، هیدرو دیپینگ (Hydro Dipping) واقعاً گزینهی جذابیه. با این روش لازم نیست یه نقاش حرفهای باشی؛ فقط کافیه رنگ یا فیلم مخصوص رو روی آب بزنی و مدل رو توش فرو ببری! این روش تقریباً برای همهی مواد فیلامنتی جواب میده.
رنگ و طرح مناسب
بسته به سبکی که دنبالش هستی، چند راه داری:
اگه میخوای طرحهای خاص و دقیق (مثل طرح گلدار، کهکشانی، یا طرحهای فانتزی) روی مدل بیاد، میتونی از فیلم هیدروگرافیک آماده استفاده کنی (توی آمازون و فروشگاهها طرحهای زیادی هست). حتی اگه پرینتر جوهرافشان داری، میتونی خودت هم روی فیلم خام چاپ کنی. برای نتیجهی بهتر هم از اسپری فعالکننده (Activator) مخصوص استفاده کن.
اگه دنبال یه طرح فانتزی و رنگارنگ مثل Tie-Dye هستی، میتونی فقط از اسپری رنگ معمولی استفاده کنی. فقط باید با چند لایه اسپری یه سطح ضخیم و شناور از رنگ روی آب درست کنی.
مراحل کار:
- مدل رو تمیز کن و سمباده بزن.
- اون رو روی یه پایه یا دستهی مناسب نصب کن.
- رنگ یا فیلم رو روی سطح آب گرم پخش کن. اگه از فیلم استفاده میکنی، خیلی آروم اون رو روی آب بذار تا حباب نگیره و طبق دستور سازنده Activator بزن.
- مدل رو از یه سمت آروم وارد آب کن و تا آخر فرو ببر.
- بعد از فرو رفتن کامل مدل، رنگ اضافه روی سطح آب رو کنار بزن. بعد مدل رو از آب بیرون بیار.
- بذار کاملاً در هوای آزاد خشک بشه.
نکتههای کاربردی:
- این روش برای سطحهای صاف و بزرگ بهترین نتیجه رو میده؛ برای جزئیات ریز یا قسمتهای فرو رفته خیلی مناسب نیست.
- برای جلوگیری از اثر انگشت، پشت مدل رو با یه میلهی نازک یا کاردک و چسب حرارتی بچسبون.
- مطمئن شو مقدار رنگ یا فیلمت به اندازهای هست که کل سطح مدل رو بپوشونه. برای مدلهای بزرگ میتونی مرحلهی فرو بردن رو در چند مرحله انجام بدی.
- اگه از فیلم استفاده میکنی، با چسب زدن دور فیلم میتونی طرح رو منسجمتر نگه داری.
🔥🔥🔥 یه پشنهاد کاری با پرینتر سه بعدی 3D Parsi صفحه تابلوسازی با چاپگر سه بعدی رو ببینید.
روش ۴: رنگ کردن با رنگ جوهری (Dyeing) – مخصوص نایلون
اگه مدلت با نایلون چاپ شده، به جای رنگ زدن معمولی، میتونی از رنگ جوهری (دِی) استفاده کنی تا خودِ جنس مدل رنگ بگیره. این روش روی PLA و PETG اونقدر خوب جواب نمیده، ولی روی نایلون خیلی تمیز و یکدست درمیاد.
📌 یه نکته جالب: بعضیها PETG رو هم رنگ کردن و نتیجه گرفتهن، ولی PLA معمولاً رنگ رو خوب نمیگیره.
رنگ مناسب
مارکهای مختلفی هستن، اما Rit DyeMore یکی از محبوبترینهاست. هر رنگی که مخصوص پارچههای مصنوعی باشه، روی نایلون جواب میده.
مراحل کار:
- مدل رو تمیز کن. (اگه سمباده زدی، بدون که خراشها بعد از رنگ کردن هم دیده میشن!)
- رنگ رو با آب مخلوط کن و روی اجاق گرمش کن.
- با دماسنج دمای محلول رو زیر دمای تغییر شکل نایلون نگه دار و طبق دستور رنگ پیش برو.
- یه وزنه به مدل ببند و اون رو کامل داخل محلول فرو ببر.
- بعد از اینکه به رنگ دلخواه رسیدی، مدل رو با آب سرد خوب بشور.
نکتههای کاربردی:
- برای نتیجهی بهتر از فیلامنت سفید یا شفاف استفاده کن. روی رنگهای تیره هم میشه رنگ زد، ولی شدت رنگ کمتر میشه.
- همیشه دستورالعمل روی بستهی رنگ رو بخون.
- چون نایلون خیلی راحت رطوبت میگیره، بهتره قبل از چاپ فیلامنت رو خوب خشک کنی. رنگ کردن هم باید روی مدل نهایی انجام بشه، نه فیلامنت خام.
- قبل از رنگ کردن مدل اصلی، روی یه مدل آزمایشی کوچیک تست کن تا رنگ دلخواهت رو دقیقتر به دست بیاری.
چند نکته کلی برای یه رنگ کاری بیدردسر
- همیشه سطح مدل رو خوب آماده کن؛ تمیزی و صافی سطح نصف راهه.
- برای رنگ زدن عجله نکن. صبر بین لایهها باعث میشه نتیجه خیلی حرفهایتر بشه.
- رنگ و پرایمر مناسب برای جنس فیلامنتت انتخاب کن.
- قبل از پروژهی اصلی، روی یه مدل کوچیک تمرین کن.
با رعایت این نکتهها، هر کدوم از این روشها میتونه یه نتیجهی حرفهای و جذاب بهت بده. حالا نوبت توئه که با رنگ و طرحهای خاص، پرینتهات رو به یه اثر هنری تبدیل کنی 🎨🔥
نوع متریال
وقتی صحبت از رنگ کردن پرینتهای FDM میشه، PLA و ABS معمولاً راحتترین گزینهها هستن. با یه آمادهسازی ساده، رنگ خیلی خوب روی سطحشون میمونه.
اما ماجرا با PETG یه کم فرق داره… رنگ زدن روی PETG ممکنه دردسر بیشتری داشته باشه و دوام رنگ کمتر باشه. البته همون مراحل آمادهسازی PLA و ABS اینجا هم لازمه، اما اگه میخوای رنگ صددرصد بچسبه، بهترین کار اینه که مدل رو از همون اول با رنگ دلخواه پرینت کنی و سراغ رنگ زدن نری.
اما نایلون یه داستان جداگونهست. رنگ بهسختی روی سطحش میمونه چون این جنس، مایع رو پس میزنه. برای اینکه رنگ روی نایلون بچسبه، معمولاً باید سطحش رو با گرما (مثل شعله یا پلاسما) آماده کرد تا کشش سطحی بالا بره و رنگ پخش بشه، کاری که واقعاً مناسب محیط خونه نیست. به همین خاطر هم رنگ کردن نایلون رو پیشنهاد نمیکنیم و به جاش روش رنگ جوهری (dye) که قبلتر گفتیم خیلی بهتر جواب میده.
تو سایت 3d Parsi میتونی با مطالعه صفحات خصوصیات فیلامنت نایلون و شناخت ویژگی های فیلامنت ABS اطلاعاتتو درباره این دو نوع فیلامنت هم کامل کنی.
چسبیدن رنگ به سطح
مهمترین چیزی که باعث میشه رنگ (یا هر مایع دیگهای) روی یه سطح بچسبه، تفاوت کشش سطحی بین مایع و جامده. کشش سطحی یه واحد اندازهگیری مخصوص داره به اسم داین بر سانتیمتر مربع. بسته به نوع فیلامنت و رنگ، این عدد میتونه خیلی متفاوت باشه.
📌 قانون کلی اینه: کشش سطحی رنگ باید حداقل ۱۰ واحد کمتر از کشش سطحی سطح مدل باشه تا رنگ خوب بچسبه. یعنی مایع باید بتونه روی سطح «پخش بشه»، نه اینکه گلولهای بایسته روش.
یه تست ساده برای فهمیدن این موضوع:
- یه قطره رنگ یا مایع روی سطح مدل بذار.
- اگه قطره حالت گوی گرفت و جمع شد، یعنی کشش سطحیش خیلی بالاست و به خوبی پخش نمیشه.
- اگه قطره روی سطح پخش شد و شبیه یه عدسی خوابیده شد، یعنی شرایط برای چسبیدن رنگ خوبه.
- استفاده از یه پرایمر مناسب میتونه کشش سطحی مدل رو بالا ببره و باعث بشه رنگ راحتتر بچسبه.
نکته های طلایی قبل از رنگ زدن
قبل از اینکه مدل اصلی رو رنگ بزنی، حتماً همه چی رو روی یه تکهی تست امتحان کن تا مطمئن شی همه چیز خوب پیش میره.
اگه دیدی رنگ روی تکهی تست خوب پخش میشه ولی روی مدل اصلی نه، این چند تا نکته رو چک کن:
- با دست خالی مدل رو نگیر: چربی پوست باعث میشه رنگ خوب نچسبه. از دستکش تمیز استفاده کن.
- قبل از سمباده زدن سطح رو تمیز کن: نمیخوای گرد و خاک یا چربی رو وارد سطح کنی، یه پارچهی نرم و بدون پرز با الکل ایزوپروپیل معمولاً کار رو راه میندازه. میتونی از یه جاروبرقی با برس نرم هم موقع سمباده استفاده کنی تا گردها رو بکشه.
- بعد از پرایمر زدن هم یه سمبادهی سبک بزن: پرایمر خودش ممکنه یه مقدار زبری به سطح بده. با یه سمبادهی نرم سطح رو صاف کن تا رنگ نهایی یکدستتر و تمیزتر بشینه.
با رعایت این نکتهها، رنگ بهتر پخش میشه، لایهها تمیزتر درمیاد و ظاهر نهایی کارت حرفهایتر میشه. 🖌️🔥
